Plaat voor je kop 152: ABBA (II)

Gepubliceerd:
Soms heb je van die perioden dat je zin hebt om diep te duiken in het werk van een bepaalde band. Onlangs was ABBA aan de beurt. Een groep waarvan ik zeker eenmaal per jaar alle albums draai. Nu deed ik dat aan de hand van een bijzonder boek.
vorige
  • ABBA - The Complete Recording Sessions - Carl Magnus Palm. - © CMP Text
    ABBA - The Complete Recording Sessions - Carl Magnus Palm. - © CMP Text
  • ABBA - The Complete Recording Sessions - Carl Magnus Palm. - © CMP Text
    ABBA - The Complete Recording Sessions - Carl Magnus Palm. - © CMP Text
  • ABBA Swedish Pop Group (Left to Right: BENNY ANDERSSON; AGNETHA FALTSKOG; ANNI-FRID LYNGSTAD and BJORN ULVAEUS) Universal Pictorial Press Photo CGP 151075 05.11.1982 - © Universal Music
    ABBA Swedish Pop Group (Left to Right: BENNY ANDERSSON; AGNETHA FALTSKOG; ANNI-FRID LYNGSTAD and BJORN ULVAEUS) Universal Pictorial Press Photo CGP 151075 05.11.1982 - © Universal Music
  • ABBA - © Universal Music
    ABBA - © Universal Music
  • ABBA - © Universal Music
    ABBA - © Universal Music
volgende

Het oeuvre van ABBA is niet te groot, niet te klein en bevat acht studioalbums in tien jaar tijd. Van ‘People need love’ tot ‘The day before you came’. Dan hebben we het over het uitgebrachte werk. Maar wat te denken van materiaal dat op de plank is blijven liggen? Hoe kwam die succesformule van ABBA tot stand? En hoelang nam ABBA in de studio de tijd om een nummer de definitieve vorm te geven? Iedere keer als ik de albums stuk voor stuk beluister, borrelen die vragen op.

Op die vragen geeft het (Engelstalige) boek ‘ABBA – The Complete Recording Sessions’ antwoord. Schrijver is Carl Magnus Palm, ABBA-ingewijde bij uitstek. De Zweed schreef ooit de befaamde biografie ‘Bright lights, dark shadows’ over de band. Een boek dat geldt als een standaardwerk voor elke muziekbibliotheek. Tevens was Palm als consultant betrokken bij alle - uitgebreid gedocumenteerde - heruitgaven van de band.

Gevoel voor detail

Voor wie het wat zegt: Palm geldt als de Mark Lewisohn van ABBA. Die conclusie trek je wanneer je de laatste pagina’s van zijn nieuwe boek hebt gelezen. Die handelen over de allerlaatste sessies van ABBA en over de momenten waarop de vier uit elkaar gegroeide bandleden Bjorn, Benny, Agnetha en Frida heel sporadisch elkaars paden toch nog kruisden. Met gevoel voor detail en een enorme vlotte pen schrijft Palm op wat ABBA van dag tot dag in de studio heeft uitgevoerd. Hoe een zwaar geproduceerd stuk als ‘Eagle’ ontstond en over hoeveel schijven bepaalde liedjes gingen voordat ze uiteindelijk in het definitieve jasje werden gegoten.

Een klus die ontzettend veel tijd kost en waaraan Palm aanvankelijk al in 1990 mee begon. Dat leidde in 1994 tot de eerste versie van dit boek. Toch bleven de ontdekkingen over ABBA en diens werkwijze in de studio zich in de daaropvolgende jaren opstapelen. Palm zinde op een nieuwe editie van zijn inmiddels uitverkochte en veel gezochte boek. Extra jaren van research leidde tot de kluis van ABBA.

Nooit uitgebrachte muziek

De al aangehaalde Mark Lewisohn kreeg in de jaren tachtig toegang tot alle opnamegegevens en het studioarchief van The Beatles om zo het ontstaan van alle liedjes én albums in kaart te brengen. Dat is precies wat Palm bij ABBA heeft gedaan, in zijn geval met medewerking van de oud-leden en technicus Michael B. Tretow, die bijna dezelfde rol speelde als George Martin bij The Beatles. Eindelijk mocht Palm luisteren naar nooit uitgebrachte muziek, andere mixen en hoe de band gaandeweg aan hun materiaal werkte. Palms droom ging in vervulling. Hij heeft het complete werk van ABBA in kaart mogen brengen en daarbij niets aan het toeval overgelaten. De geschiedenis van ABBA wordt zo op uiterst unieke wijze in kaart gebracht.

Neem nou een stuk als 'Hamlet III': het boek vertelt dat de groep daar in 1978 maandenlang aan werkte, maar uiteindelijk niet de juiste vorm kon vinden en ontevreden was over het eindresultaat. Het folkdeuntje werd maar geen popliedje. 'Hamlet III' belandde op de plank en slechts een kort fragment belandde in de 'ABBA Undeleted'-medley op 'Thank you for the music' (1994) - een boxset die voor het eerst sinds het einde van ABBA een tipje van de sluier oplichtte over wat voor moois van het groep nooit het daglicht mocht zien. Overigens kreeg 'Hamlet III' van Benny Andersson een tweede leven op een soloplaat van hem uit 1987.

'Just like that'

En wat te denken van 'Just like that'. Een liedje dat de groep in haar laatste jaar (1982) opnam en nooit verscheen. Fans noemen het eeuwig zonde. Palm spreekt van een ware mythe rondom dit stuk. Wie het nummer opzoekt op YouTube, vindt een prachtige, typische ABBA-song, met karakteristieke zang van Agnetha en Frida, een sterk refrein en een fraai arrangement met toetsen en saxofoon (overigens ingetoeterd door Raphael Ravenscroft - de man die ook sax speelt in 'Baker street' van Garry Rafferty!).

Maar Bjorn en Benny waren niet tevreden over het eindresultaat. Ze konden maar niet de definitieve vorm vinden. 'Under attack' en 'The day before you came' vlotten in hun afwerking veel beter en werden geschikter geacht als singles en brachten de groep haar (laatste) wisselende succes. Een soort van anti-climax na tien jaar dominantie in de hitlijsten.

'Just like that' schoof uiteindelijk op naar Gemini - de nieuwe protogés van de 'heren van ABBA', het duo Karin en Anders Glenmark dat in 1985 zijn eerste plaat uitbracht. Het liedje staat daarop in de definitieve versie. Daarom besloten Bjorn en Benny ook dat de volledige ABBA-versie nooit uitgebracht zal worden. Een fragment zit overigens in de al genoemde 'ABBA Undeleted'-medley; beter dan helemaal niets, maar toch is het merkwaardig dat 'Just like that' nooit uitkwam. Palm schrijft in zijn boek dat volgens Bjorn en Benny coupletten en refrein niet goed samensmelten. Een mening die zowel door geluidstechnicus Tretow als Agnetha wordt verworpen. 'Dit is een typische hit', aldus beiden. 'Just like that' gaat letterlijk en figuurlijk de boeken in als het best bewaarde geheim van ABBA.

Hoe werkt die wagonlading aan informatie in boekvorm? Heel goed, eerlijk gezegd. Palm is niet in de valkuil gevallen van het noteren van losse details en bijzaken, maar houdt altijd de evolutie van ABBA’s muziek in het oog. Dat maakt ‘The Complete Recording Sessions (expanded edition)’ een allesomvattende biografie met een studio-inslag, maar ook een naslagwerk van jewelste dat moeiteloos uit de kast gepakt kan worden om bijvoorbeeld bij het luisteren van een album als ‘Voulez Vous’ even wat achtergronden op te zoeken.

'ABBA - Work in progress'

Niet iedere luisteraar heeft daar behoefte aan, maar wie bovenmatig geïnteresseerd is in de ontwikkeling van ABBA’s muziek, vindt in dit boek een schat aan informatie. Juist ook omdat de informatie op dat gebied – tot nu toe – zo spaarzaam is. Naast de genoemde acht albums is in de afgelopen 35 jaar maar een handjevol aan aanvullend (studio)materiaal van de groep naar buiten gekomen.

Dat gemis wordt met dit boek niet goedgemaakt, maar wat niet is kan nog komen. Het zal mij niets verbazen dat bij het lezen van dit boek de belangstelling bij Bjorn en/of Benny voor nooit uitgebrachte muziek eerder wordt aangewakkerd dan ontmoedigd. Benny Andersson gaf zes jaar geleden voor de nieuwe uitgave van ‘The Visitors’ een track van vijf minuten vrij, waarin het ontstaan en de ontwikkeling van ‘Like an angel passing through my room’ te horen is. Een liedje dat door veel stadia is gegaan, van disco tot een kale ballad. Ik zie de boxset al voor me: ‘ABBA – Work in Progress’. Een aantal cd’s die laat horen hoe ABBA in de studio te werk ging en hoe schetsen leidden tot zorgvuldig afgeronde popliedjes.

Eerlijk is eerlijk, dit boek - dat tot stand kwam dankzij crowdfunding - is geen goedkope aanschaf. Maar wie ervoor in de buidel tast, heeft er jaren plezier aan. Het maakt ABBA’s muziek en de bijbehorende werkwijze inzichtelijker. Volkomen terecht dat van ABBA en The Beatles - de twee belangrijkste bands uit de popgeschiedenis - het verhaal op deze wijze is verteld. Wie volgt?

Carl Magnus Palm: ABBA - The Complete Recording Sessions,
CMP Text, ISBN 978-91-639-2656-3,
448 pagina's.
Website Carl Magnus Palm
Website boek

Bijsluiter: pak de boxset 'Thank you for the music' (1994) erbij als je dit boek gaat lezen, of één van de handige (en goedkope) boxsets waarin het complete oeuvre van ABBA zit verpakt.

  • Waarom dit mijn 10 favoriete albums van 2018 zijn

    Gepubliceerd: 9 januari 2019 17:15 Jaarlijstjes verschijnen de laatste weken weer met grote regelmaat in de kranten, tijdschriften, Twitter-overzichten en Facebook-tijdlijnen. Een enkele keer zelfs in mijn e-mailbakje! Onlangs zette ik mijn eigen 10 favoriete albums van 2018 op een rijtje, aangevuld met wat favoriete boxsets en andere speciale uitgaven. Lees verder
  • Letterlijke tekst testament

    Gepubliceerd: 7 januari 2019 11:00 De letterlijke tekst van een testament kan soms belangrijk zijn. Bijvoorbeeld als u uw partner tot erfgenaam heeft benoemd. Daarbij wordt soms als extra vermelding opgenomen dat de partner geen erfgenaam meer mag zijn, als uw relatie bij overlijden is verbroken. Lees verder
  • Bezoek landelijk unieke THBO-opleiding

    (Advertorial) Gepubliceerd: 17 januari 2019 16:59 De THBO-opleiding van Drenthe College Assen bestaat twintig jaar. Deze opleiding is uniek in Nederland. Maak kennis met studenten en docenten op de Open Dag van Drenthe College. Lees verder
  • Op naar 2019!

    Gepubliceerd: 18 december 2018 17:00 Als ik deze column schrijf vallen de sneeuwvlokken naar beneden. Iets te vroeg want de Kerst is pas over een week. De natuur laat zich niet leiden, ’t komt zoals ’t komt. Vandaag is het een witte wereld, met de kerst kan het helemaal anders zijn. Lees verder
  • Spider-Man, is er eentje om in te lijsten

    Gepubliceerd: 8 oktober 2018 16:45 ​Het was zeer verrassend dat Insomniac Games op de E3 in 2016 de komst van Spider-Man als exclusieve PS4 titel aankondigde. We moesten wel even geduldig zijn want de release duurde uiteindelijk nog tot begin september 2018. De fanbase ging bij de aankondiging al uit zijn dak want een echt goede Spider-Man game is maar zeldzaam. Lees verder
  • Target Point Assen: Lasergamen en meer kan nu eindelijk ook in Assen

    (Advertorial) Gepubliceerd: 14 januari 2019 15:23 ASSEN Target Point Assen is sinds oktober 2018 een feit. Het bedrijf aan de Zeilmakerstraat is hét adres voor een stoer uitje of een feest. De 20-jarige Yoran Fidder is de drijvende kracht achter het immens grote bedrijf. Fidder begeleidde al langere tijd lasergame-kinderfeestjes en dit vond hij dusdanig interessant dat hij besloot voor zichzelf te beginnen en het groots aan te pakken. Lees verder
  • Lowlands 2018 voor je kop – zondag

    Gepubliceerd: 20 augustus 2018 00:18 Zondag begon op Lowlands met smartlappen en eindigde met een gelikte show van hiphopartiest Kendrick Lamar. Daartussen schoot het aanbod wederom alle kanten op. Lees verder
  • Lowlands 2018 voor je kop – zaterdag

    Gepubliceerd: 19 augustus 2018 00:55 In de jaren dat ik Lowlands bezoek heb ik nooit een saaie Lowlands zaterdag meegemaakt. Dit jaar was niet anders. Sterker nog, zelden was de diversiteit - van DeWolff tot N.E.R.D. - zo groot als vandaag en het niveau van de meegepakte optredens zo hoog. Lees verder
  • Lowlands 2018 voor je kop - vrijdag

    Gepubliceerd: 18 augustus 2018 01:12 Wie Lowlands vrijdag betreedt, beleeft even een déjà vu moment. 'Oh ja, sinds vorig jaar is het terrein opnieuw ingedeeld!' Tentjes dichtbij de ingang, de grote nieuwe Bravo die aan de rechterkant gelijk opduikt en veel meer ruimte rondom de podia. Het bevalt opnieuw prima. Lowlands was vroeg in de middag al in volle gang en dat met het beste festivalweer dat je je kan wensen. Lees verder
  • Wat mag je dit jaar niet missen op Lowlands?

    Gepubliceerd: 15 augustus 2018 18:00 De rugzak is ingepakt. Zonnebril, oordoppen en stevige schoenen in de aanslag. Alleen het polsbandje ontbreekt nog. Komende vrijdag gaat de 26e editie van het Lowlands Festival van start. Wat staat de 60.000 bezoekers dit jaar te wachten? Lees verder
  • Assenaar Aad Dubbelboer: ‘Groene energie voor mijzelf, mijn kinderen, kleinkinderen en achterkleinkinderen’

    (Advertorial) Gepubliceerd: 14 januari 2019 14:06 Aad Dubbelboer (86) is lid van de Energiecoöperatie Duurzaam Assen. Een bewuste keuze, zegt de voormalige ondernemer, die ook lid was van Provinciale Staten: ‘Het klimaat is aan het veranderen en we ondervinden de gevolgen daar nu al van. Of we willen of niet, we moeten iets doen. Liefst samen en liefst lokaal, in onze eigen woonplaats.’ Lees verder
  • Plaat voor je kop 155: Normaal (II) - Ojadasawa

    Gepubliceerd: 8 juli 2018 13:00 De ‘moeilijke tweede’. De opvolger van een gelauwerd debuut overtreffen: een flinke opgave. Overtreft het volgende album zowel commercieel als artistiek het succes van de eerste plaat? Neem Normaal: ‘Oerend Hard’ zorgde in 1977 voor een nationale aardverschuiving, maar hoe verging het opvolger ‘Ojadasawa’? Lees verder
  • Notarieel samenlevingscontract

    Gepubliceerd: 2 juli 2018 12:00 De vakantieperiode breekt aan! Stel, u gaat straks samenwonen met uw vakantieliefde. Hoe gek het ook klinkt, samenwoners hebben geen officiële juridische status, zoals dat bij gehuwden of geregistreerd partners wel het geval is. Lees verder
  • A Way Out: 'Ik ben echt van de personages gaan houden'

    Gepubliceerd: 22 juni 2018 16:37 A Way Out is een unieke game. Niet zozeer vanwege het verhaal rond twee ontsnapte gevangenen of omdat het eigenlijk meer een film is dan een game, maar vooral vanwege het feit dat het spel uitsluitend door twee spelers gespeeld kan worden. Dit kan zowel offline op de bank rond dezelfde TV als online via het internet. Lees verder
  • Acht van de tien jonge ouders hebben voogdij niet geregeld

    Gepubliceerd: 18 juni 2018 15:00 Ik las onlangs dat 80% van ouders de voogdij voor hun kinderen niet hebben geregeld. Een schokkend aantal. Dat betekent dat niet officieel is vastgelegd aan wie de voogdij over hun kinderen wordt toegekend als beide ouders er onverhoopt niet meer zijn. Daarmee lopen zij het risico dat de rechter uiteindelijk een andere voogd benoemt dan wie de ouders graag hadden gewild. Lees verder
  • Plaat voor je kop 154: Jan de Hont

    Gepubliceerd: 10 juni 2018 13:00 Opeens staat hij daar, op het podium van Carré. Ruim 1700 mensen kijken naar gitarist Jan de Hont. Aan zijn zijde Freek de Jonge, voor de verandering met een gitaar om z’n hals. De laatste jaren was Jan de Hont bij mij een beetje uit beeld geraakt, maar hoe hij 'zijn' La Comparsa speelde herinnerde mij afgelopen zaterdag weer aan zijn unieke kwaliteiten. Lees verder
  • Eigen woning schenking en 180 dagen

    Gepubliceerd: 4 juni 2018 11:00 Als er vlak voor overlijden nog schenkingen worden gedaan om daarmee erfbelasting te besparen voor de erfgenamen komt men meestal bedrogen uit. Lees verder
  • Inroepen huurbeding

    Gepubliceerd: 22 mei 2018 10:30 Als een woning is verhuurd, brengt het bij verkoop minder op. Om die reden wordt er bij het vestigen van een hypotheek op bijvoorbeeld een woning, in de hypotheekakte altijd een verbod opgenomen voor de eigenaar de woning zonder toestemming van de bank te verhuren. In de volksmond ook wel het 'huurbeding' genoemd. Lees verder
  • Zonder schriftelijke vastlegging geen koop

    Gepubliceerd: 7 mei 2018 12:00 Met grote regelmaat ontvang ik de laatste tijd telefoontjes waarin partijen vertellen dat ze (zonder tussenkomst van een makelaar) snel tot de daadwerkelijke overdracht willen overgaan en er geen koopovereenkomst is getekend. Lees verder
  • Nightmares on Wax is terug met achtste album 'Shape The Future'

    Gepubliceerd: 21 april 2018 08:30 Nightmares on Wax is het langst van alle artiesten verbonden aan Warp Records. Al bijna dertig jaar maakt het Engelse duo, bestaande uit George Evelyn en Robin Taylor-Firth, onweerstaanbare triphop. Eerder dit jaar verscheen hun achtste album 'Shape The Future', uiteraard weer op Warp. Lees verder
  • NFS Payback: mooie mensen, snelle auto’s, illegale races en criminaliteit

    Gepubliceerd: 26 februari 2018 14:35 Het jaar 2017 gaat de boeken in als een meer dan uitstekend jaar voor liefhebbers van racegames. Eerder dat jaar verschenen namelijk al grote titels als Dirt 4, Forza Motorsport 7, Gran Turismo Sport en Project CARS 2. Lees verder
  • Mark E. Smith van The Fall was een icoon in de Britse popmuziek

    Gepubliceerd: 17 februari 2018 08:30 Ruim veertig jaar lang was Mark E. Smith de frontman van de legendarische Engelse waveband The Fall. Op woensdag 24 januari overleed Smith op 60-jarige leeftijd aan de gevolgen van long- en nierkanker. Hij was een icoon in de Britse popmuziek, Lees verder
  • Plaat voor je kop 153: The Beatles – 'De witte dubbel'

    Gepubliceerd: 3 februari 2018 13:00 Échte goede dubbelalbums vormen in de popgeschiedenis een unicum. Sowieso zijn ze verbonden aan het vinyltijdperk, dat in de jaren zestig zijn oorsprong heeft. ‘Blonde on Blonde’ van Bob Dylan en ‘Freak Out’ van Frank Zappa waren de eerste. Lees verder
  • Samenlevers zonder contract en de strijd om de inboedel

    Gepubliceerd: 31 januari 2018 16:00 Als samenwoners uit elkaar gaan, zullen zij hun spulletjes moeten verdelen. Als er geen samenlevingscontract is, dan zal het stel moeten overleggen wie welke spullen meeneemt. Lees verder
  • Oud Egypte was goede keuze voor Assassins Creed Origins

    Gepubliceerd: 29 januari 2018 16:10 Na Assassins Creed Syndicate in 2015 is eind vorig jaar het tiende spel uit deze Assassins Creed-serie verschenen genaamd "Origins". De game neemt je mee naar het mysterieuze Egypte, in het jaar 49 voor Christus. Lees verder
  • 13 - 'De dag dat...'

    Gepubliceerd: 25 januari 2018 17:00 ...En dan is er dus een jaar voorbijgevlogen! Alweer mijn laatste blog. Ik mocht eraan beginnen in de aanloop naar mijn 65e verjaardag en het jubileumjaar 2018 en zover zijn we dus nu. Lees verder
  • Public Image Limited maakt Retropop onveilig

    Gepubliceerd: 20 januari 2018 08:30 De organisatie van Retropop heeft wel een hele opvallende naam aan het programma toegevoegd. De Engelse postpunkformatie Public Image Limited (PiL) maakt op zaterdag 9 juni de NoLimitStage onveilig. Lees verder
  • Een tweede gemachtigde in uw levenstestament

    Gepubliceerd: 15 januari 2018 21:00 Het belang van een levenstestament is inmiddels al bij veel mensen doorgedrongen. Door een levenstestament te maken regelt u tijdig wie uw belangen waarneemt, als u in de toekomst tijdelijk of definitief zelf niet meer in staat bent dat te doen. Lees verder
  • 12 - Vergaarbak of divers?

    Gepubliceerd: 28 december 2017 17:00 Aan het eind van het jaar krijgt men in het algemeen de neiging zogenaamde 'overdenkingen' te ventileren in gesproken of geschreven tekst. Ik overdenk natuurlijk óók, maar wil het vooral luchtig houden. Lees verder
  • Star Wars Battlefront 2 maakt valse start maar heeft gave spacebattles

    Gepubliceerd: 28 december 2017 15:16 ​Zelden is er nog voor de officiële releasedatum zoveel negatieve aandacht rondom een game geweest als voor Electronic Arts (EA) Star Wars Battlefront 2 (SWB2). Lees verder
  • Plaat voor je kop 151: China Crisis

    Gepubliceerd: 18 december 2017 21:00 Voor welke muziek mag je ’s nachts wakker gemaakt worden? Kreeg die vraag afgelopen weekend weer eens voor de kiezen. ‘Vast niet veel uit de jaren tachtig’, was de daaropvolgende, veel te snelle aanname. ‘Waarom? Prima tijdperk’, antwoordde ik. Lees verder
  • Gary Numan is nog steeds zeer relevant

    Gepubliceerd: 16 december 2017 08:30 Gary Numan geeft op woensdag 7 maart een concert in TivoliVredenburg in Utrecht. De Engelse synthesizermuzikant is een graag geziene gast in Nederland. Zo gaf hij in oktober nog een geslaagd optreden in Paradiso tijdens het Amsterdam Dance Event. Lees verder
  • Het notarisvak

    Gepubliceerd: 13 december 2017 11:00 Als ik in mijn agenda kijk, kan ik amper begrijpen dat het jaar alweer bijna voorbij is. 2017 is in mijn beleving voorbij gevlogen. Lees verder
  • Houden de Rabbids Mario wel heel?

    Gepubliceerd: 1 december 2017 16:05 Toen ik voor het eerst van de game ‘Mario+Rabbids Kingdom Battle’ hoorde was ik alles behalve enthousiast. Dat deze Mario-game door Ubisoft werd ontwikkeld deed me pijn als fan van Mario. Lees verder
  • Schenking op de gemeenschappelijke rekening risicovol

    Gepubliceerd: 28 november 2017 14:00 Naast dat Sinterklaas het druk heeft in deze tijd met het rondbrengen van kadootjes, ben ik in deze maand als notaris druk met het opmaken van akten voor schenkingen. Lees verder
  • Leid een relaxt boerenleventje in Story of Seasons

    Gepubliceerd: 24 november 2017 14:21 Ben jij het ook zo zat om continue de wereld te moeten redden van aliens, prinsessen te redden uit de handen vanslechteriken, of ben je alles in het algemeen gewoon even beu? Lees verder
  • 11 - Ozzy

    Gepubliceerd: 23 november 2017 16:00 Geweldige herinneringen heb ik aan de maandenlange tournee in 1983 waarin ons bandje Vandenberg met de roemruchte Ozzy Osbourne de Verenigde Staten onveilig maakte. Ik mag het u niet onthouden. Lees verder
  • Mag de gemachtigde aan zichzelf schenken of verkopen?

    Gepubliceerd: 13 november 2017 10:00 Soms geeft iemand een volmacht aan de partner, een kind of een bekende om allerlei noodzakelijke handelingen te kunnen verrichten. De laatste jaren is ook de uitgebreide algemene volmacht, die ook wel een ‘levenstestament’ wordt genoemd. Lees verder